Էմիլի Զաքարյան

Ա1 | Հասկացություններ և անուններ
Բնութագրի՛ր:
Արգիշտի I — Վանի թագավորության հզոր թագավորներից էր (Ք.ա. VIII դ.). Նա հիմնել է Էրեբունի քաղաքը (Երևանի նախահայրը) և ընդարձակել թագավորության սահմանները։

Սարդուրի II — Արգիշտիի որդին էր։ Շարունակել է հոր քաղաքականությունը, ամրացրել բանակը և կառուցել նոր ամրոցներ։ Նրա օրոք Վանի թագավորությունը հասել է իր ուժի գագաթնակետին։

Ռուսա I — Վանի վերջին հզոր թագավորներից էր։ Նրա ժամանակ թագավորությունը պատերազմեց Ասորեստանի դեմ և պարտվեց, ինչից հետո Վանը սկսեց թուլանալ։

Սարգոն II — Ասորեստանի թագավորն էր, որը պատերազմեց Վանի թագավորության դեմ և գրավեց Մուսասիր քաղաքը՝ վերցնելով Վանի տաճարների գանձերը։

Էրեբունի — Քաղաք-ամրոց, որը կառուցել է Արգիշտի I-ը Ք.ա. 782 թ․։ Այսօր այդ վայրում գտնվում է Երևանը։

Մուսասիր — Վանի թագավորության սուրբ քաղաքն էր, որտեղ գտնվում էր Խալդ աստծո տաճարը։ Սարգոն II-ը այն գրավեց և կողոպտեց։

Կայսրություն — քաղաքական միավոր է, որը կազմված է տարբեր պետություններից և ժողովուրդներից։ Սովորաբար ստեղծվում է
նվաճումների արդյունքում։

Բեհիսթունյան արձանագրություն — Աքեմենյան Պարսկաստանի Բեհիսթուն
ժայռի վրա փորագրված (Ք. ա. 523-521 թթ.) եռալեզու (հին պարսկերեն, էլամերեն և բաբելոներեն) տեքստ:

Ա2 | Հիմնական գաղափարներ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ինչպե՞ս հաջողվեց Արգիշտի I և Սարդուրի II արքաներին Վանի թագավորությունը վերածել տարածաշրջանի ուժեղագույն պետության։
Արգիշտի I-ն և Սարդուրի II-ն Ուրարտուն դարձրին տարածաշրջանի ամենահզոր պետություններից մեկը: Արգիշտի Ա-ն մեծ տարածքներ նվաճեց, կառուցեց Էրեբունի քաղաքը և կազմակերպեց ջրատար համակարգեր, ինչը օգնում էր գյուղատնտեսությանը ու բանակին: Սարդուրի Բ-ն շարունակեց նրա գործը՝ ամրոցներ կառուցելով, բանակը հզորացնելով և առևտուրը զարգացնելով: Նրանք միասին Ուրարտուն դարձրին ուժեղ, կազմակերպված և ապահով պետություն: Այս պատճառով Ուրարտուն իշխում էր իր շրջակա տարածքում:

բ. Վերլուծի՛ր։ Ինչո՞ւ էր Վանի կառավարությունը վերաբնակեցումներն իրագործելիս մանրակրկիտ ծրագրում դրանք։
Վանի կառավարությունը վերաբնակեցումները լավ պլանավորում էր, որովհետև դրանք շատ կարևոր էին պետության համար։ Նոր գյուղերը ու քաղաքները պետք էր տեղադրել այնպես, որ բանակը կարողանա պաշտպանել երկիրը։ Բացի այդ, լավ տեղավորված բնակավայրերը օգնում էին գյուղատնտեսությանը՝ հողը ճիշտ օգտագործել և ավելի շատ սնունդ ստանալ։ Բնակիչների տեղափոխումը նաև օգնում էր վերահսկել տարածքները ու պահպանել օրենքը։ Այսպես, վերաբնակեցումները դարձնում էին Ուրարտուն ուժեղ և անվտանգ պետություն:

գ. Բացատրի՛ր: Ինչո՞ւ էր Սարգոն II-ի կողմից Մուսասիրի նվաճումը Վանի թագավորության համար ամենամեծ կորուստը։
Մուսասարի նվաճումը Ուրարտուի համար շատ մեծ կորուստ էր, որովհետև այն կարևոր ամրոց և պաշտպանական կետ էր։ Այն պահում էր Վանի թագավորության սահմանները և վերահսկում անցումները հարևան տարածքներ։ Երբ Մուսասարը նվաճվեց, Ուրարտուն ավելի վատ պաշտպանված դարձավ, և դաշնակիցները կամ թշնամիները կարողացան հեշտությամբ ներխուժել։ Միևնույն ժամանակ, Մուսասարը կարևոր գյուղատնտեսական ու առևտրային շրջան էր, ու կորուստը վնասեց տնտեսությանը։ Այս պատճառով նվաճումը մեծ հարված էր Ուրարտուին և դժվար էր վերականգնել։

Ա3 | Քննադատական մտածողություն

1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված Վանի արքաների կողմից իրագործվող հարկադիր տեղահանության և վերաբնակեցման քաղաքականությունը։
Վանի արքաները մարդկանց հարկադիր տեղափոխում էին ու վերաբնակեցնում, որովհետև դա օգնում էր պետությանը պաշտպանվել և կառավարել տարածքները։ Երբ բնակիչները տեղափոխվում էին ճիշտ տեղեր, բանակը ավելի հեշտ էր պաշտպանվում, իսկ գյուղատնտեսությունը զարգանում էր ու սնունդ ավելի շատ էր լինում։ Հենց այդպես արքաները նաև կարողանում էին վերահսկել մարդկանց, խանգարել ապստամբություններին և ուժեղացնել իշխանությունը։ Այս քաղաքականությունը Ուրարտուն դարձնում էր ուժեղ ու անվտանգ պետություն։

2. Ընդհանրացրո՛ւ։ Ի՞նչ հետևանքներ կարող էր ունենալ Ասորեստանի համար փոքրասիական երկաթի և այլ մետաղների հանքավայրերից, ինչպես նաև հիմնական առևտրային ուղիները վերահսկելու հնարավորությունից զրկվելը։
Եթե Ասորեստանը կորցներ փոքրասիական երկաթի ու մյուս մետաղների հանքերը և առևտրային ճանապարհների վերահսկողությունը, դա շատ վնասներ կպատճառեր։ Նախ, նրանք կունենային ավելի քիչ զենք ու զինամթերք բանակի համար։ Երկրորդ, առևտուրից եկող գումարը կփոքրանար, ու տնտեսությունը թույլ կդառնար։ Երրորդ, թշնամիները կկարողանային ավելի ուժեղանալ ու ավելի մեծ վտանգ առաջացնել Ասորեստանի համար։ Այս պատճառով հանքերի ու ճանապարհների կորուստը շատ լուրջ հետևանքներ էր ունենում երկրի համար։

3. Գնահատի՛ր։ Որո՞նք էին Վանի թագավորության անկման ներքին և արտաքին պատճառները։
Վանի թագավորության անկման պատճառները կապված էին և ներքին, և արտաքին գործոնների հետ։ Ներքին պատճառներից էին հարկերի հավաքման ու տնտեսության դժվարությունները, ինչպես նաև մարդկանց վերաբնակեցումները, որոնք հաճախ առաջացնում էին անհանգստություններ։ Արտաքին պատճառներից էին Ասորեստանի զորքերի ներխուժումները, հարևան երկրների ու նոր ցեղերի ճնշումը և կարևոր հանքերի ու առևտրային ճանապարհների կորուստը։ Այս բոլոր գործոնները միասին թուլացրին Ուրարտուի ուժը ու նպաստեցին նրա աստիճանական անկմանը։

Ա4 | Փաստարկում և հիմնավորում
Պատկերացրո՛ւ, որ դու Վանի թագավորության սպարապետն ես, որն Արգիշտի արքային պետք է
համոզի դեպի արևմուտք ռազմարշավի կարևորությունը։ Բացատրի՛ր և հիմնավորի՛ր քո ծրագրի թե՛
տնտեսական, թե՛ ռազմավարական կարևորությունը։ Ստեղծի՛ր գովազդային պաստառ, որտեղ այդ
ամենը ներկայացված կլինի նաև պատկերներով։
Ի՞նչ ես կարծում, քո նախաձեռնությանը, արքայից բացի, հասարակության ո՞ր շերտերը կարող էին
աջակցել։ Իսկ ընդդիմանա՞լ (յուրաքանչյուր պատասխան հիմնավորիր առանձին)։
Արգիշտի արքին կարող եմ բացատրել, որ արևմուտք ռազմարշավը շատ կարևոր է պետության համար։ Նվաճված տարածքներում կան հանքավայրեր, որոնք տալիս են երկաթ ու մետաղ՝ զենք ու առևտրի ապրանքներ պատրաստելու համար, իսկ նոր հողերը օգնում են ավելի շատ սնունդ ստանալ։ Առևտրային ճանապարհները վերահսկելը ուժեղացնում է սահմանները և օգնում է պաշտպանվել թշնամիներից։ Բանակը, առևտրականները և գյուղացիները կաջակցեն, որովհետև շահում են նյութական ու պաշտպանական օգուտներից։ Բայց մարդիկ, որոնք ստիպված են տեղափոխվել, և փոքր գյուղացիները կարող են դեմ լինել, որովհետև դա դժվարացնում է նրանց կյանքը և անվտանգությունը։